مرور ایرانشناسی سال ۲ شمارهٔ ۲

سرآغاز: مطالعات خلیج فارس

در سال‌های اخیر موج‌های گرما، خشکسالی، طوفان‌های شن، آلودگی‌های سمی و موارد دیگر زندگی ساکنان خلیج فارس و پیرامون آن را دشوار کرده است. بحران‌های سیاسیِ مداوم و افزایش فقر در ایران و عراق در ساحل شمالی و پرتردّد خلیج نابرابری‌های اجتماعیِ شدیدی را پدید آورده که بر شکاف‌های ژئوپولیتیکیِ از پیش ملتهب منطقه دامن زده است. برای بسیاری، این بحران‌ها به احساس «حال» یا «آینده‌ای» مشترک نیانجامیده، چرا که انگاره‌های مسلطِ استثناگرایی ملی و مسئولیت دولتی تصور سیاست را به مقیاس‌ ملی محدود کرده و از درک آن در مقیاس گسترده‌ترِ منطقه‌ خلیج فارس بازداشته است…

افق‌های نو در مطالعات خلیج فارس

گفتگوی اعظم خاتم با کاوه احسانی و آرنگ کشاورزیان

در این گفت‌وگو، اعظم خاتم با کاوه احسانی (دانشیار روابط بین‌الملل در دانشگاه دی‌پال) و آرنگ کشاورزیان (استاد مطالعات خاورمیانه دانشگاه نیویورک)، هر دو از ویراستاران همکار این شمارهٔ ویژه، دربارهٔ مسیر و روند مطالعات خلیج فارس صحبت می‌کند. آنها با مرور تاریخ طولانی خلیج فارس و همچنین بررسی گرایش‌های موجود در حوزهٔ مطالعات خلیج فارس، موج تازه‌ای از تحقیقات را معرفی می‌کنند که خلیج فارس را در چارچوب تاریخ سرمایه‌داری قرار می‌دهد و نه در محدودهٔ مرزهای دولت -ملت‌ها. این جریان جدید تحقیقاتی از نظریات تک‌عاملی، از جمله امپریالیسم، نوسازی، ملی‌گرایی، و نفت‌محوری، برای توضیح مسائل منطقه فراتر می‌رود و از موضعی انتقادی چارچوب‌های تحلیلیِ ایستا و مفاهیم دوگانه‌ساز‌ مرتبط با آنها نظیر ژئوپلیتیک، سنتی/مدرن، تقسیمات فرقه‌ای، منازعهٔ فارس و عرب‌، و دولت رانتی نفتی را به پرسش می‌گیرد….

پلی برای گفت‌وگوی پژوهشگران ایرانی و منطقه‌ای دربارهٔ خلیج فارس

گفتگوی آرنگ کشاورزیان و ثمر صارمی با مهران کامروا

آرنگ کشاورزیان در این مصاحبه موضوع چشم‌انداز در حال تحول مطالعات خلیج فارس را با مهران کامروا به بحث می‌گذارد. این دو در زمره پژوهشگرانی هستند که تحقیقاتشان پلی است میان مطالعات ایران و مطالعات خلیج فارس. کامروا در این مصاحبه، ابتکارات واحد مطالعات ایران در مرکز عربی پژوهش و مطالعات سیاسگذاری را برای ایجاد گفتگو بین محققان علوم اجتماعی در داخل ایران و محققان منطقه بررسی می‌کند و به این موضوع می‌پردازد که چگونه تعامل فرا-مرزی می‌تواند هم‌زمان به غنی‌سازی پژوهش‌های محلی و حوزۀ وسیع‌تر مطالعات ایران در سطح جهانی کمک کند. ثمر صارمی هم به انجام این مصاحبه که در ۱۵ مهر ۱۴۰۴ انجام شده‌ یاری رسانده است…

خارک: از گرمایِ تبعیدگاه تا خنکایِ جزیرهٔ گنج

چهار متن دربارهٔ جزیره خارک

حمیدرضا یوسفی

اگر از روزگار دراز و پر فراز و نشیبی که بر خارک گذشته بگذریم، این جزیره در دوران پهلوی دوم جایگاهی ویژه یافت؛ هم به سببِ استیلای سیاسی دولت هم به‌واسطهٔ استیلای نفت/ طلای سیاهِ عصر جدید. خارک از یک‌سو به تبعیدگاهِ مخالفان سیاسی حکومت، به‌ویژه در سال‌های ۱۳۲۵ تا ۱۳۳۷ بدل شد، تبعیدگاهی که بیشتر میزبانِ نیروهای چپ و اعضای حزب توده بود. از سوی دیگر، با کشف و گسترش فعالیت‌های نفتی، خارک به «جزیرهٔ گنج» دولت پهلوی تبدیل شد، که می‌توانست هزینهٔ رؤیاهای محمدرضا پهلوی را برای ساختنِ ایران «مدرن» تأمین کند…

خلیج فارس در جغرافیای نظامیِ رزم آرا

جغرافیای نظامی ایران، حاجیعلی رزم‌آرا

کاوه بیات

مجموعۀ هفده جلدی جغرافیای نظامی ایران که به قلم و تحت سرپرستی سرتیپ حاجیعلی رزم آرا در فاصلۀ سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۵ در تهران منتشر شد یکی از مهمترین مآخذ جغرافیایی ایران معاصر است و جلد جزایر ایران در خلیج فارس (۱۳۲۳) مهمترین کتاب در این مجموعه دربارۀ خلیج فارس. ترتیب انتشار این مجموعه و یا منطق حاکم بر این ترتیب و تقسیم به‌درستی روشن نیست…

سیاست هویتی یک پیکرهٔ آبی: دربارهٔ مطالعات خلیج فارس در ایران

بررسی پژوهشکده‌های مطالعات خلیج فارس

شیما وزوایی

راه‌اندازی رشته «مطالعات خلیج فارس» و برپایی دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌هایی به این نام در تهران یا استان‌های ساحلی جنوب ایران به نیمه اول دهه هفتاد بازمی‌گردد که دولت موسوم به «سازندگی» قصد داشت با توسعه علوم و فنون دریایی و صنایع نفت، منابع منطقه را هر چه بیشتر در خدمت اهداف رشد اقتصاد ملی قرار دهد. اما این دانشگاه‌ها قرار بود علاوه بر تولید دانش فنی–مهندسی مورد نیاز صنعت نفت و دیگر صنایع منطقه، به ادغام اقوام عرب ساکن منطقه در جامعه انقلابی ایران کمک کنند. انقلاب و جنگ با عراق هم بر تهدید قدرت‌های جهانی در این آبراهه استراتژیک صادرات نفت افزوده بود هم معیشت و مراودات اعراب ایران و جنوب خلیج فارس را مختل کرده و بر نارضایتی‌ها افزوده بود…

تاریخ محلی سرمایه‌داری نفتی

محیط مصنوع و شکل‌گیری طبقهٔ کارگر صنعتی، کاوه احسانی

آیدین ترکمه

کتاب راه‌گشای محیط مصنوع و شکل‌گیری طبقهٔ کارگر صنعتی از کاوه احسانی خلاء مهمی را که در تاریخ‌نگاری با رویکرد فضایی دربارهٔ ایران داشته‌ایم پر می‌کند و از این رو انتشار ترجمهٔ فارسی آن مایهٔ مسرّت است. موضوع کتاب احسانی تاریخ اجتماعی کار در صنعت نفت ایران است و تمرکز ویژه‌ای بر فضا/جغرافیا دارد. چارچوب نظری او حاصل تلفیقی از دیدگاه مارکسیستی – به‌ویژه دیدگاه دیوید هاروی – و دیدگاه شهری/فضاییِ پساساختارگرا است و او از نظریه‌پردازان کنشگر-شبکه مانند دلوز و گُاتاری، برونو لاتور، و مخصوصاً تیموتی میچل تأثیر گرفته است. به نظر احسانی، تاریخ نفت را باید به‌مثابهٔ تاریخ برآمدن نوعی «‌هم‌‌نشانی» بررسی کرد و نه تاریخ «ظهور» یک پدیده. بنا بر توضیح او، مفهوم ظهور به تحولی زیستی و طبیعی اشاره دارد در حالی که مفهوم هم‌نشانی نقش پراکسیس انسان را برجسته می‌کند…

نفت خام و سراب آبادانی

نفت خام و سراب آبادانی، رؤیا خوشنویس

محبوبه میرزایی

کتاب نفت خام و سراب آبادانی، رساله دکترای رؤیا خوشنویس است که با عنوان «نفت خام و وعده‌های دروغین مدرنیته: تجربه نفت در ادبیات داستانی مدرن ایران» در سال ۲۰۲۱ در دانشگاه آمستردام هلند دفاع شده است. این کتاب تحلیلی بدیع از ادبیات مدرن ایران از منظر مطالعات انسانی انرژی ارائه می‌دهد؛ حوزه‌ای که می‌کوشد نشان دهد که نظام‌های انرژی نه‌فقط مناسبات اقتصادی و سیاسی، بلکه آگاهی جمعی، فرهنگ، و تولیدات هنری و ادبی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند. کتاب خوشنویس به‌طور خاص در شاخهٔ مطالعات فرهنگی نفت قرار می‌گیرد؛ جایی که نفت دیگر صرفاً منبعی اقتصادی و یا ماده‌ای شیمیایی نیست، بلکه به‌مثابه مفهوم و یا ماده‌ای فرهنگی شناخته می‌شود که تخیل، احساسات، و هویت خاصی را شکل می‌دهد و اصولاً با فرایند مدرنیتهٔ نفتی همراه است…

مروری بر فصلنامهٔ‌ مطالعات خلیج‌فارس

فصلنامهٔ‌ مطالعات خلیج‌فارس

فصلنامهٔ مطالعات خلیج‌فارس از معدود نشریات در ایران است که تمرکزش را بر موضوع خلیج‌فارس گذاشته و از تابستان ۱۳۹۳ تاکنون ۲۷ شماره از آن منتشر شده است. صاحب امتیاز این نشریه، بنیاد ایرانشناسی، از مؤسسات زیرنظر ریاست‌جمهوری است که در سال ۱۳۷۶ با هدف سازمان‌دهی و هماهنگ‌کردن پژوهش‌های علمی در زمینهٔ ایران‌شناسی برپا شده است. از جمله فعالیت‌های آن برگزاری دورهٔ کارشناسی ارشد و دکترای ایرانشناسی و همچنین انتشار چهار فصلنامه است که علاوه بر مطالعات خلیج‌فارس شامل گزارش ایرانشناسی، مطالعات ایرانشناسی، و برنما نیز می‌شود که به نقد آثار ایرانشناسی می‌پردازد…

گلستان به روایت نفت

مرور مستندهای ابراهیم گلستان

ساناز سهرابی

در سال‌های اخیر، توجه تازه‌ای به بازخوانی و بازنگری مستندهای اولیه ابراهیم گلستان درباره نفت شکل گرفته است. بخشی از این توجه، حاصل تمرکز کنونی بر پیوندهای تاریخی میان صنایع استخراجی و سهم آنها در شکل‌دادن به فرهنگ رسانه‌ای جهان در قرن بیستم است. چرخش به‌سوی تولیدات گسترده و آرشیوهای سینمایی و عکاسیِ بجامانده در شرکت‌های تولیدکننده انرژی نقشی اساسی در بازاندیشی درباره نسبت سینما و نفت و این‌که هر یک چگونه با جادوی خاص خود جهان‌های رؤیایی مدرنیته را پدید آورده‌اند ایفا کرده است. گرچه آثار سینمایی ابراهیم گلستان همواره جایگاه ویژه‌ای در سینمای ایران داشته، بررسی پیوند میان اقتصاد سیاسی نفت و زیرساخت‌های فرهنگیِ آن در شکل‌دهی به مسیر حرفه‌ای چهره‌های پیشگام موج نوی سینمای ایران، با گلستان بعنوان نمونه‌ای شاخص، مسئله‌ نسبتاً تازه‌ای است…

خیزش آمرانه سرمایه‌داری در خلیج

 پول، بازار، و سلطنت‌: شورای همکاری خلیج و اقتصاد سیاسی خاورمیانه معاصر، آدام هنیه

روهان ادوانی

در زمانی که ایالات متحده تا حدی از خاورمیانه عقب‌نشینی کرده، نیروی جدیدی در حال اعمال نفوذ در سراسر منطقه و تغییر شکل حیات آن در ابعاد گوناگون است – از محیط شهری و مصنوع گرفته تا امنیت غذایی و بروندادهای جنگ‌های داخلی و بین‌المللی، از لیبی تا سوریه، و از یمن تا شاخ افریقا. کشورهای عربی شورای همکاری خلیج (GCC) به رهبری عربستان سعودی، امارات متحده عربی، و به‌ویژه قطر در حال ایفای نقشی بی‌سابقه در شکل‌دهی به تحولات منطقه‌ای، عمدتاً بر اساس نفوذ مالی خود هستند. کشورهای خلیج میلیاردها دلار به بانک‌های مرکزیِ مصر، یمن، و سودان برای «تثبیت» این رژیم‌ها واریز می‌کنند؛ فرستادگانِ امارات متحده عربی با بازرگانانِ سوریِ متصل به رژیم نشست‌های اقتصادی برگزار می‌کنند تا طرح‌هایی برای بازسازی سوریه تدوین کنند…

ساخت فضا برای خلیج

ساخت فضا برای خلیج، آرنگ کشاورزیان

احسان سیاپوش

تسخیر خلیج فارس تا بوده همواره سهل‌تر از شناساندنش بوده است. امپراتوری‌ها اغلب تصاحب را آسان‌به‌دست‌تر یافته‌اند تا شرح و تأویل را. نقشه‌ها، معاهدات، و تک‌نگاری‌های بی‌شماری خلیج فارس را «منطقه» به قلم داده‌اند، تو گویی انگار این یکپارچگی خود از سرشت آب و تقدیرِ جغرافیایی‌اش برخاسته نه اینکه بر آن تحمیل شده باشد. جغرافیا اینجا همان مناسبات لجستیکی است منتها با قیافه غلط‌انداز. فضایی که کمتر با خویشاوندی‌های فرهنگی و بیشتر با نظام‌های گمرکی، گلوگاه‌های دریایی، و نظاماتِ استخراج و بهره‌برداری تعریف می‌شود. ساخت فضا برای خلیج فارس، به قلم آرنگ کشاورزیان، رشتهٔ این توهمات جاافتاده را پنبه می‌کند. به جای تعریفِ خلیج فارس، کشاورزیان همین پیش‌فرضِ کلنگی که اساساً چیزی یکپارچه و طبیعی از ابتدا برای تعریف کردن وجود داشته را بی‌اعتبار می‌کند…

شهروندان ثبت‌نشده: وضعیتِ موقتِ همیشگی در خلیج

شهروندان ثبت‌نشده؛ وضعیتِ موقتِ همیشگی در خلیج، نوره لوری

جیمز ستر

در سال‌های اخیر، مطالعهٔ شهروندی، اقامت، و مهاجرت در خاورمیانه به یک پرسش علمیِ کلیدی تبدیل شده که با برخی دغدغه‌های کلاسیک دانشگاهی نظیر امنیت، برقراری دموکراسی، حاکمیت قانون، خلق ثروت، استثمار، ملی‌گرایی، و هویت‌های ملی در ارتباط است. در منطقهٔ خلیج، تمرکز این مطالعات بیش از همه بر امارات متحده و قطر بوده است؛ جاهایی که بالغ بر۹۰ درصد جمعیت ساکن‌شان را مهاجران تشکیل می‌دهند و تغییر بافت اجتماعی-اقتصادی درنتیجهٔ این دگرگونی‌های شدید جمعیتی از چشم کسی پنهان نیست…

مروری بر تحقیقات مهاجرت و شهروندی در شرق شبه جزیره عربستان

مروری بر پژوهش‌ها

الکس بودروکاس

در دهه‌های اخیر، مطالعه مهاجرت در شرق شبه جزیره عربستان و خلیج به یکی از پویاترین زیرشاخه‌های مطالعات خلیج تبدیل شده است. تمرکز این مقاله بر سه اثر بنیادی است که دریچه‌ای به روی نسل جدیدی از پژوهش‌های انتقادی گشوده‌اند: شهر غریبه‌ها به قلم اندرو گاردنر (۲۰۱۰)، شهروندان ناممکن نوشته نها وُرا (۲۰۱۳)، و تاریخ شهر و دولت در خلیج اثر نلیدا فوکارو (۲۰۰۹). این سه اثر نمایندهٔ طیفی از رشته‌ها و رویکردهای متفاوت‌اند که مطالعه مهاجرت و به‌طور کلی خلیج را از چندین جهت متحول کرده‌اند. اول، آنها استثنا دانستنِ خلیج را به چالش می‌کشند، یعنی این ایده را که این منطقه به‌دلیل ویژگی‌های فرهنگی یا تاریخی منحصر‌به‌فرد، به‌نوعی از بقیه جهان متمایز است. پوشش مطبوعاتی‌ای که پروژه‌های عظیم و خیره‌کننده را در کنار شرایط استثماری‌ کارگران ناشهروند قرار می‌دهد، معمولاً تصویری کلیشه‌ای از خلیج ارائه می‌کنند که تکرار «استبداد شرقی» در زمان ما است و در این فرایند امکان‌های تاریخی و نیروهای جهانیِ شکل‌دهنده به این منطقه را نادیده می‌گیرند…

ریشه‌های اختلاف عرب‌ها و ایرانیان: ملی‌گرایی و حاکمیت در خلیج بین دو جنگ جهانی

ریشه‌های اختلاف عرب‌ها و ایرانیان: ملی‌گرایی و حاکمیت در خلیج بین دو جنگ جهانی، چلسی مولر

آرنگ کشاورزیان

چلسی مولر در هشت فصل این کتاب تاریخ مبسوطی از دیپلماسی در خلیج فارس در فاصله بین دو جنگ جهانی به‌دست می‌دهد. او با بررسی مجموعه‌ای از منابع، از جمله اسناد اداری استعمار بریتانیا، اسناد منتشرشدهٔ وزارت خارجه ایران و منابع عربی، ربع قرن فاصله دو جنگ جهانی را دورانی محوری می‌داند که بر روابط ایرانیان و عرب‌ها تا به امروز سایه افکنده است. بر پایهٔ قرائت او از این اسناد- قرائتی که بیش از آنکه نقادانه باشد با ذهنیت مسلط همنواست- دورهٔ میان دو جنگ «نقطهٔ عطفی است که هزاران سال پیوستگی و درهم‌تنیدگی متقابل در خلیج فارس را از عصر رقابت‌های ژئوپلیتیک و دوگانگیِ عرب/ایرانی جدا می‌کند» (ص ۲۲۹). دلیل این امر «آغاز سیاست‌های ملی‌گرایانه» توسط دولت ایران بود که هم به ایجاد ملی‌گرایی عربی در شیخ‌نشین‌های عرب خلیج دامن زد هم سبب‌ساز «مداخلهٔ امپریالیستی» بریتانیا در امور داخلی این منطقه شد که در آن زمان یک پهنه مستعمراتی تحت الحمایه بود…

سیاستِ گذار از سوخت فسیلی در منطقهٔ خلیج

مرور مجله مریپ

فرشید مقدیم سلیمی

شمارهٔ ۳۱۱ مجلهٔ مریپ (Middle East Report) که در تابستان ۲۰۲۴ با عنوان «سیاست گذار از سوخت فسیلی» منتشر شد به بررسی ابعاد پیچیدهٔ سیاسی، اجتماعی، و بوم‌شناختی این سیاست و انگارهٔ «آینده سبز» در خاورمیانه و افریقا در میانهٔ بحران اقلیمی موجود می‌پردازد. در این مقالات نقدهایی جدی بر شیوه پیشبرد طرح‌های جبران انتشار کربن ازطریق حفاظت جنگلی، منطق نواستعماریِ پروژه‌های عظیم نیروگاه خورشیدی، و شیوه‌های کشاورزی مبتنی بر استخراج در منطقه مطرح می‌شود. در کنار این نقدها، مطالب دیگری به مقاومت‌ها و بدیل‌ها می‌پردازند: از نقش بوم‌شناسی‌های غیراستعماری کُردها در ترکیه و سوریه و تلاش کنشگران برای مختل کردن زنجیره‌های تأمین نظامی اسرائیل تا بهره‌گیری ادبیات عرب از داستان‌های گمانه‌زن برای تصویر آینده‌های اقلیمی و نقد استعمار منابع طبیعی…

دولت، زمین، و کار در ساخت مناطق پیرامونی در عراق؛ نمونهٔ بصره، ۱۹۶۳-۱۹۲۱

مرور رساله دکترا، گابریل یانگ

گابریل یانگ

در این پایان‌نامه کشمکش‌هایی را بررسی می‌کنم که بر سرِ زمین و کار در حوزۀ کشت خرما و استخراج نفت در پیرامون بندر بصره در خلیج رخ داد و به دگرگونی دولت عراق در قرن بیستم انجامید. این پرسش در مرکز این پژوهش قرار دارد که چرا افزایش ثروت مادی استان بصره در دهه‌های ۱۹۲۰ تا ۱۹۶۰ – ابتدا از طریق محصولات کشاورزی تجاری و سپس با بهره‌برداری از منابع نفت – با تضعیف جامعۀ مدنی پرجنب‌وجوش و دیرپای آن همراه بود. و اینکه چطور یک قطب مهم در منطقۀ خلیج به نقش استانی در سرحدات فروافتاد که منابعی برای استخراج دارد و به حاشیهٔ سیاسی و سرزمینیِ دولت عراق رانده شد…

مستندسازی دگرگونی دریا در خلیج

مرور رساله دکترا، اسکات اریک

اسکات اریک

من از سال ۲۰۲۰ مشغول پژوهش‌های مردم‌نگارانه و تاریخی‌ دربارۀ مالکیت در دریا در بخش جنوبی خلیج بوده‌ام و حاصل این پژوهش‌ها در نخستین کتابم با عنوان رام‌کردن دریا: محیط زیست، حصارکشی، و استخراج در جنوب شرقی شبه‌جزیره عربستان آمده است. مطلعانی که در این تحقیق با آنها حرف ‌زده‌ام عمدتاً ماهیگیرانِ کشورهای جنوب شرقی شبه‌جزیرۀ عربستان هستند یعنی امارات متحدۀ عربی و عمان. در رام کردن دریا، من و مطلعانم یک سؤال به‌نسبت ساده می‌پرسیم و به آن پاسخ می‌دهیم: چه کسی، غیر از خدا، می‌تواند «مالک» اقیانوس باشد؟ در نهایت معلوم می‌شود که پاسخ می‌تواند بسیار پیچیده باشد…

امتناع بومی: اقلیت عرب و شکل‌گیری دولت مدرن در ایران

مرور رساله دکترا، عقیل دغاقله

عقیل دغاقله

«امتناع بومی: اقلیت عرب و شکل‌گیری دولت مدرن در ایران» مطالعه‌ای قوم‌نگارانه و تاریخی دربارهٔ رابطهٔ مردم عرب در خوزستان با دولت مدرن است. در این پژوهش، بر پایهٔ مشاهدات میدانی خود در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ نشان می‌دهم که مردم عرب خود را ساکنان اصلی و بومی این سرزمین می‌دانند و سلطهٔ دولت مرکزی را بر آن به چالش می‌کشند. در خلال کار میدانی، من با روایتی روبه‌رو بودم که در آن مردم عرب از پیوند عمیق خود با سرزمین‌شان می‌گفتند، از تجربهٔ زیستهٔ زندگی در هور و نیزارهای آن و از رابطه‌شان با نخل و رودخانه‌ها. در عین حال، برای آنها دولت ارمغان‌آورِ تخریب این بافت درهم‌تنیده بود و پاسخ‌شان به دولت «نه» بود: نه به ادعای حاکمیت دولت، نه به روایتی که تلاش برای ادغام آنها را به‌عنوان مدرنیزاسیون معرفی می‌کند، و نه به تخریب بافت درهم‌تنیدهٔ مردم با ‌محیط زیست‌شان. این امتناع را می‌توانستم در شعر، در گفت‌وگوهای روزمره، در آیین‌ها، و در شعارهای اعتراضی ببینم…

شکل‌گیری طبقه کارگر مهاجر: مبارزه برای شهروندی در کویت و خلیج فارس، ۱۹۲۵-۱۹۷۵

مرور رساله دکترا، الکس بودروکاس

الکس بودروکاس

در این پایان‌نامه چگونگی تأثیرگذاری شهروندی و مهاجرت بر سیاست در خلیج فارسِ میانه قرن بیستم، به‌ویژه بر شکلگیری کشور کویت بررسی می‌شود. این بررسی با پیدا شدن «دولت اخراج مهاجران» پس از جنگ جهانی اول آغاز می‌شود و با ملی شدن نفت کویت در ۱۹۷۵ پایان می‌یابد. با ملی شدنِ نفت در کویت، قدرتمندترین جنبش کارگری منطقه به مهمترین پیروزی‌اش دست یافت اما تلاش دیرینه‌اش برای متحد کردن طبقه کارگر چندملیتی ناکام ماند. در این رساله استدلال می‌شود که تحولات عمدهٔ خلیج فارس در قرن بیستم– شامل فروپاشی حاکمیت امپراتوری بریتانیا، تشکیل دولت‌های خودکامه، سرازیر شدنِ ثروت هیدروکربنی، برآمدنِ سیاست توده‌ای، و ملی شدن نفت– به مبارزه‌ای داغ بر سر معنا و حدود و ثغور شهروندی وابسته بود. این پایان‌نامه اکنون پس از بازنگری گسترده، بسط فصل‌ها، و بازنویسی به قالب کتابی درآمده که قرار است با عنوان رفیقان جدا شده: کار و شهروندی در خلیج فارس قرن بیستم توسط انتشارات دانشگاه استنفورد (۲۰۲۶) منتشر شود…