مرور ایرانشناسی شمارهٔ ۶

عملکرد تحریم‌ها: ایران و تأثیر جنگ اقتصادی

How Sanctions Work: Iran and the Impact of Economic Warfare, Narges Bajoghli, Vali Nasr, Djavad Salehi-Isfahani, and Ali Vaez

محمود منشی‌پوری

محمود منشی‌پوری کتاب عملکرد تحریم‌ها اثر نرگس باجغلی و همکارانش را مرور می‌کند که با تکیه بر تاریخ شفاهی، تحلیل رسانه‌ها و داده‌های اقتصادی اثر تحریم‌ها بر ایران را از انقلاب ۱۳۵۷ تا امروز بررسی می‌کند. کتاب نشان می‌دهد تحریم‌ها جمهوری اسلامی را تقویت و مردم را فقیرتر کرده‌اند، و از نگاه منتقد، حمله‌های اخیر به ایران یافته‌های آن را مهم‌تر کرده است.

ارزیابی استراتژی کلان ایران

Iran’s Grand Strategy: A Political History, Vali Nasr

اسماعیل ایزدی

اسماعیل ایزدی کتاب استراتژی کلان ایران اثر ولی نصر را مرور می‌کند که یک قرن سیاست خارجی ایران را نه بر پایهٔ ایدئولوژی یا رفتار غیرمنطقی، که بر اساس منطق منسجم بقای دولت تفسیر می‌کند. این مرور استدلال نصر را از دریچهٔ دولت-ملت مدرن بازخوانی می‌کند و می‌پرسد آیا بدون آشتی دادن بقای دولت با مشروعیت ملی و توسعهٔ فراگیر، استراتژی کلان پایداری ممکن است.

بازاندیشی در مفاهیم ناکارآمد: وضعیت علوم سیاسی خاورمیانه پس از خیزش‌های عربی

The Political Science of the Middle East: Theory and Research Since the Arab Uprisings, Marc Lynch, Jillian Schwedler, and Sean Yom (eds.)

فریده شهریاری

فریده شهریاری کتاب علوم سیاسی خاورمیانه، ویراستهٔ مارک لینچ، جیلیان شودلر و شان یوم، را مرور می‌کند؛ مجموعه‌ای که نشان می‌دهد پژوهش‌های پس از خیزش‌های عربی فهم اقتدارگرایی، اعتراض، فرقه‌گرایی، مهاجرت و سیاست محلی را چگونه دگرگون کرده‌اند. به نظر او، کتاب برای خوانندگان ایران‌شناسی پرسش‌های تطبیقی سودمندی دارد، اما بررسی پیوسته‌ای از ایران ارائه نمی‌دهد.

خاورمیانهٔ جهانی

Global Middle East: Into the Twenty-First Century, Asef Bayat and Linda Herrera (eds.)

آصف بیات و لیندا هررا

گزیده‌ای از مقدمهٔ کتاب خاورمیانهٔ جهانی: به سوی قرن بیست‌ویکم، ویراستهٔ آصف بیات و لیندا هررا. ویراستاران در برابر نگاه «استثناگرایانه» که خاورمیانه را اسیر تاریخ و فرهنگ و دین خود می‌بیند، نشان می‌دهند این منطقه همواره از جریان‌های جهانی ایده‌ها، مردم، هنرها، کالاها و باورها اثر پذیرفته و بر آنها اثر گذاشته است.

جنگ به‌مثابه تولید فضا

Sinews of War and Trade: Shipping and Capitalism in the Arabian Peninsula, Laleh Khalili

آیدین ترکمه

آیدین ترکمه کتاب شریان‌های جنگ و تجارت اثر لاله خلیلی را مرور می‌کند؛ تاریخی از اینکه مسیرهای کشتیرانی، بندرها و زیرساخت‌های دریایی چگونه شبه‌جزیرهٔ عربستان را به یکی از کانون‌های سرمایه‌داری جهانی بدل کرده‌اند. او کتاب را از منظر تولید فضا می‌خواند و آن را در روزهایی که جنگ تنگهٔ هرمز را به صدر اخبار آورده، بیش از همیشه به‌هنگام می‌داند.

محور مقاومت و خاورمیانه نوین

The Axis of Resistance: Iran, Israel, and the Struggle for the Middle East, Hamidreza Azizi

مرضیه کوهی اصفهانی

مرضیه کوهی اصفهانی کتاب محور مقاومت اثر حمیدرضا عزیزی را مرور می‌کند؛ تحلیلی تاریخی از ریشه‌ها، تحول و مأموریت شبکه‌ای که ایران آن را ستون مرکزی راهبرد «دفاع پیش‌دستانه» خود کرد. به استدلال نویسنده، تضعیف محور مقاومت پس از جنگ غزه آن را از نقش بازدارنده‌ای که قرار بود برای امنیت ایران داشته باشد بازداشته است.

امنیت ملی ایران بر مرز اندیشه و قدرت: بازخوانی رقابت‌های سیاسیِ خاورمیانهٔ معاصر

گرایش‌های سیاسی در خاورمیانه و امنیت ملی ایران، حمید احمدی

ثمر صارمی

ثمر صارمی کتاب گرایش‌های سیاسی در خاورمیانه و امنیت ملی ایران اثر حمید احمدی را مرور می‌کند که نسبت سیاست‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی با جریان‌های فکری ـ سیاسی خاورمیانه و تهدیدهای آن برای امنیت ملی ایران را با نگاهی انتقادی می‌سنجد. به نظر منتقد، کتاب با آنکه «ملیت ایرانی» را بنیان امنیت ملی می‌داند، پیوند میان دموکراسی و امنیت ملی را تبیین نمی‌کند.

هویت مسلط و سیاست خارجی در خاورمیانه: ظرفیت‌ها و محدودیت‌های یک چارچوب تحلیلی

هویت و سیاست خارجی در ایران و خاورمیانه، رحمن قهرمانپور

نیما شجاعی

نیما شجاعی کتاب هویت و سیاست خارجی در ایران و خاورمیانه اثر رحمن قهرمانپور را مرور می‌کند که با مفهوم «هویت مسلط» و روشی تطبیقی ـ تاریخی، سیاست خارجی ایران، ترکیه، اسرائیل و مصر را توضیح می‌دهد. او تأکید کتاب بر هویت را در برابر تبیین‌های صرفاً مادی ارزشمند می‌داند، اما معتقد است نتیجه‌گیری سیاست‌محور آن بینش‌های نظری خود کتاب، به‌ویژه دربارهٔ تجربهٔ ایران، را ناکاویده می‌گذارد.

محبت ناممکن به گربهٔ ایران در لبنان

بیروط، ابراهیم اکبری دیزگاه

شیما وزوایی

شیما وزوایی رمان بیروط اثر ابراهیم اکبری دیزگاه را مرور می‌کند؛ اثری میان رمان و سفرنامه و برندهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی و جایزهٔ جلال آل‌احمد، دربارهٔ سفر نویسنده‌ای با پیشینهٔ مطالعات حوزوی به لبنان برای ثبت زندگی امام موسی صدر. او از خلال نگاه راوی به زنان، شیعه و ایران نشان می‌دهد نسلی جوان و نزدیک به حاکمیت جمهوری اسلامی لبنان را چگونه تصور می‌کند.

شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه: ایران، کردهایِ عراق و شیعیان لبنان ۱۳۳۷ تا ۱۳۵۷

شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه: ایران، کردهای عراق و شیعیان لبنان ۱۳۵۷–۱۳۳۷، آرش رئیسی‌نژاد، ترجمهٔ پریسا فرهادی

حمیدرضا یوسفی

حمیدرضا یوسفی کتاب شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه اثر آرش رئیسی‌نژاد را مرور می‌کند؛ روایتی تازه از سیاست خارجی ایران در دورهٔ پهلوی دوم، از ۱۳۳۷ تا ۱۳۵۷، که بر روابط ایران با بازیگران غیردولتی، به‌ویژه کردهای عراق و شیعیان لبنان، تمرکز دارد. کتاب بر پایهٔ حجم بزرگی از اسناد دست‌اول بایگانی‌های ایران و امریکا نشان می‌دهد این روابط در خدمت حفظ امنیت ملی، یکپارچگی سرزمینی و مهار دشمنان بوده است.